Zamień zwykłe plażowanie w pełną przygód zabawę z eksperymentami i odkrywaniem świata! Poznaj 5 prostych pomysłów na eksperymenty i wyzwania.

Wybuch energii, sportowa rywalizacja i radość ze wspólnej aktywności – tak wyglądał Wielki Finał 9. edycji programu Drużyna Energii.
Zobacz kto zwyciężył!

„Proszę pani, skoro mamy tyle deszczu, to jak może brakować wody?”

Czyli jak zmienić temat wody w lekcję o przyszłości i sprawczości.

To jedno z tych pytań, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonego nauczyciela. Za oknem ulewa, w szkolnej łazience ktoś zostawił odkręcony kran, a w wiadomościach pojawia się informacja o wysychających rzekach i kolejnych ostrzeżeniach przed suszą.

Dla uczniów to sprzeczność. Dla nauczyciela to doskonały moment na lekcję, która może zostać z nimi na długo.

Bo właśnie w szkole dzieci uczą się rozumieć świat. A świat, w którym będą dorastać, będzie musiał coraz mądrzej gospodarować wodą – zatrzymywać ją tam, gdzie spada, wykorzystywać odpowiedzialnie i chronić jej zasoby.

Woda nie jest problemem z odległej przyszłości

Jeszcze niedawno wysychanie rzek wydawało się problemem odległym. Dotyczyło innych krajów, pustyń czy miejsc, w których od lat mówi się o niedoborach wody. Dziś coraz wyraźniej widzimy je również w Polsce.

Niskie stany rzek, długie okresy bez opadów przeplatane gwałtownymi ulewami, wysychające zbiorniki, problemy rolnictwa i rosnące zagrożenie pożarowe pokazują, że nie chodzi wyłącznie o ilość deszczu. Problemem jest również to, czy potrafimy zatrzymać wodę tam, gdzie spadła.

To wyzwanie dotyczące nie tylko hydrologów. Wpływa na rolnictwo, energetykę, zdrowie, bezpieczeństwo, ceny żywności i jakość życia. Czyli na nas wszystkich.

Według danych przywoływanych w ramach projektu „ Wodoodporni – Kropla wiedzy czyli zmiana postaw społecznych poprzez niebiesko-zielone szkoły w Polsce Wschodniej”, w pierwszej połowie 2026 roku niski poziom wód występował już na większości punktów pomiarowych w Polsce.

Czy nauczyciel musi być hydrologiem? Nie, ale ważne by pomógł uczniom zrozumieć, co właściwie dzieje się z wodą.

 

„Przecież woda zawsze leci z kranu…”

Dzieci codziennie słyszą o zmianach klimatu, ale często kojarzą je z topniejącymi lodowcami, suszą w Afryce albo odległymi katastrofami.

Tymczasem najważniejsze pytania mogą dotyczyć ich własnego podwórka.

• Dlaczego w studni dziadka jest mniej wody niż kilka lat temu?
• Dlaczego po ulewie ulice są zalane, a miesiąc później ziemia jest sucha jak pieprz?
• Dlaczego czasem nie wolno podlewać ogródka?
• Dlaczego rzeka, nad którą jeździliśmy na wakacje, wygląda dziś inaczej?
• I wreszcie: dlaczego w czasie ulewy może być jednocześnie za dużo i za mało wody?

To właśnie nauczyciel potrafi połączyć te pojedyncze obserwacje w logiczną całość.

Może pokazać uczniom, że ulewa nie zawsze rozwiązuje problem suszy. Jeśli woda szybko spływa po uszczelnionych powierzchniach do kanalizacji i rzek, niewiele z niej zostaje w glebie i krajobrazie. A kilka tygodni później może jej już brakować.

 

 

Woda to nie kolejny temat do „odhaczenia” tylko zaproszenie do przygody…

Edukacja o wodzie nie polega na zapamiętywaniu definicji suszy hydrologicznej.

To świetna okazja do rozwijania kompetencji, których uczniowie będą potrzebowali przez całe życie: analizy danych, krytycznego myślenia, pracy projektowej, rozwiązywania problemów, współpracy i odpowiedzialności za wspólne dobro.

Co ważne, woda naturalnie łączy różne przedmioty.

Na geografii uczniowie mogą analizować mapy rzek, opady i zjawiska suszy. Na biologii - sprawdzać, jak woda wpływa na ekosystemy. Na chemii - poznawać jej właściwości i sposoby oczyszczania. Na fizyce - badać parowanie, przepływ czy obieg wody. Na matematyce - analizować dane, tworzyć wykresy i obliczać zużycie wody.

Informatyka może stać się okazją do zaprojektowania systemu monitorowania zużycia wody, a język polski - do stworzenia kampanii społecznej, tekstu argumentacyjnego czy materiału informacyjnego. Na plastyce uczniowie mogą zaprojektować plakat albo makietę miasta odpornego na suszę i ulewy.

Woda przestaje być tematem jednego przedmiotu. Staje się wspólnym problemem, który wymaga wiedzy z wielu dziedzin.

 

Od bobra do inteligentnego wodomierza

Temat wody daje nauczycielowi możliwość pokazania uczniom, że rozwiązania problemów środowiskowych mogą być bardzo różne.

Bóbr może być bohaterem lekcji o tym, jak jeden gatunek wpływa na zatrzymywanie wody w krajobrazie. Gleba może stać się „wielką gąbką”, która magazynuje wodę. Martwe drewno może być pokazane jako element leśnego obiegu wody.

Można też zapytać uczniów, ile wody potrzeba do wyprodukowania rzeczy, których używają każdego dnia, i w ten sposób wprowadzić pojęcie śladu wodnego.

A później przejść do technologii.

Jak działa inteligentny wodomierz? Czy czujnik może wykryć przeciek, zanim zobaczymy go gołym okiem? Czy wodę deszczową można wykorzystać ponownie? Czy wodę szarą można po odpowiednim oczyszczeniu wykorzystać do celów niewymagających wody pitnej?

Takie pytania pokazują, że ekologia nie stoi w opozycji do technologii. Przeciwnie, nauka, cyfryzacja i inżynieria będą odgrywać coraz większą rolę w mądrym gospodarowaniu wodą.

 

Czy wiesz, że nawet parking może być przyjazny dla środowiska?

To właśnie takie pytania mogą najbardziej zaciekawić uczniów. Zachęcają do szukania rozwiązań i patrzenia na otoczenie w innowacyjny sposób. Zapraszają do myślenia o przyszłości poprzez działanie.

Parking kojarzy się przede wszystkim z betonem, samochodami i miejscem do zaparkowania auta. A gdyby zamiast szczelnej powierzchni część terenu stanowiła nawierzchnia przepuszczalna, a między miejscami parkingowymi rosły drzewa i rośliny?

Woda z deszczu mogłaby wtedy częściowo wsiąkać w podłoże zamiast natychmiast spływać do kanalizacji.

To prosty przykład pokazujący, czym jest błękitno-zielona infrastruktura – rozwiązania, które wykorzystują naturalne procesy do zatrzymywania, oczyszczania i wykorzystywania wody.

Podobną funkcję mogą pełnić ogrody deszczowe, zbiorniki retencyjne, zielone dachy, rowy infiltracyjne czy tereny podmokłe.

Dzięki takim przykładom uczniowie mogą zobaczyć, że adaptacja do zmian klimatu nie musi oznaczać abstrakcyjnych inwestycji, oderwanych od życia i potrzeb lokalnych społeczności. Czasem zaczyna się od pytania: co możemy zrobić z wodą, która właśnie spadła na naszą szkołę, ulicę albo parking?

 

Miasto przyszłości nie będzie tylko oszczędzać wody. Będzie ją zatrzymywać

To ważna zmiana w myśleniu, którą warto przekazać uczniom.

Przez lata o oszczędzaniu wody mówiliśmy przede wszystkim w kontekście codziennych nawyków: zakręcania kranu, krótszego prysznica czy uruchamiania pralki przy pełnym załadunku.

To potrzebne, ale niewystarczające.

Badania przeprowadzone wśród 1000 mieszkańców województw lubelskiego, podkarpackiego i podlaskiego pokazują, że 61% badanych deklaruje oszczędne korzystanie z wody, a 53% uważa jej oszczędzanie za moralny obowiązek. Jednocześnie wiele osób przyznaje, że nie wie, ile wody faktycznie zużywa.

To ważna wskazówka dla edukacji: same apele nie wystarczą. Potrzebne są wiedza, narzędzia i poczucie sprawczości.

Dlatego warto uczyć nie tylko tego, jak zużywać mniej wody, ale również jak ją zatrzymywać i ponownie wykorzystywać.

Szkolny ogród deszczowy, zbieranie deszczówki, przepuszczalna nawierzchnia, zielony dach czy obserwacja wilgotności gleby mogą stać się elementami jednego większego projektu.

 

 

Czas na grę… o wodę!

A co gdyby nauka o wodzie była… grą?

To właśnie do takiego, angażującego podejścia do tematu wody zapraszamy młodzież w projekcie „Wodoodporni”. Wykorzystujemy w nim grywalizację, czyli mechanizmy znane z gier – poziomy, punkty, odznaki, zadania, wyzwania i rywalizację zespołową – aby zamienić naukę w aktywną przygodę.

Uczniowie nie tylko zdobywają wiedzę, ale przede wszystkim działają: podejmują wyzwania, obserwują swoje otoczenie, pracują zespołowo i szukają własnych odpowiedzi na realne problemy związane z wodą. Chodzi o to, by zamiast jedynie mówić o ochronie zasobów, dać młodym ludziom przestrzeń do samodzielnego odkrywania, eksperymentowania i tworzenia rozwiązań.

Projekt jest realizowany w roku szkolnym 2026/27 i jest skierowany do uczniów klas IV–VIII ze szkół podstawowych w województwach podkarpackim, podlaskim i lubelskim.

W trakcie trwania projektu uczniowie przechodzą przez kolejne poziomy wyzwań.

1. Wodni Rachmistrze – quizy i zadania dotyczące obiegu wody oraz jej codziennego wykorzystania.
2. Wodni Detektywi – obserwowanie otoczenia, praca w terenie i poszukiwanie lokalnych problemów związanych z wodą.
3. Wodni Wojownicy, którzy realizują własne kampanie lub projekty edukacyjne.
4. Najwytrwalsi zostają Wodnymi Emisariuszami i prezentują swoje pomysły podczas finału „Nie lej wody”. Zespoły, które przejdą przez kolejne etapy grywalizacji, prezentują swoje projekty przed szerszą publicznością w formule inspirowanej wystąpieniami TEDx. Dla uczniów to okazja, by sprawdzić nie tylko wiedzę o wodzie, ale także umiejętność pracy zespołowej, argumentowania, kreatywnego myślenia i publicznego prezentowania własnych pomysłów.

Taki model zmienia perspektywę. Uczeń nie tylko słucha o problemie. Bada go, szuka rozwiązania, współpracuje z innymi i prezentuje efekt swojej pracy.

 

Co przygotowaliśmy dla nauczyciela?

Największym problemem współczesnego nauczyciela nie jest brak tematów, ale brak czasu.

Dlatego ważne jest, aby nie musiał wszystkiego przygotowywać od zera.

W ramach projektu„ Wodoodporni – Kropla wiedzy czyli zmiana postaw społecznych poprzez niebiesko-zielone szkoły w Polsce Wschodniej” nauczyciele mogą korzystać z gotowych scenariuszy, materiałów multimedialnych, prezentacji, filmów, eksperymentów i ćwiczeń. Otrzymują również dostęp do platformy edukacyjnej z materiałami do wykorzystania podczas codziennej pracy  oraz szkolenia prowadzone stacjonarnie w Waszych szkołach (lub online).

Nauczyciel może rozpocząć od prostego eksperymentu, następnie przejść do analizy danych, później zorganizować obserwację terenową, a na koniec zaprosić uczniów do stworzenia własnego rozwiązania.

 

Od lekcji do działania

Najlepiej zapamiętujemy to, czego sami doświadczamy.

Dlatego edukacja wodna może kończyć się nie sprawdzianem, ale konkretnym działaniem.

Uczniowie mogą zbadać, ile wody zużywa szkoła. Mogą poszukać przecieków. Sprawdzić, co dzieje się z deszczówką spadającą na szkolny dach. Zaprojektować ogród deszczowy. Zbudować prosty model systemu retencyjnego. Zbadać stan pobliskiego cieku. Przygotować kampanię informacyjną dla mieszkańców.

Mogą też zastanowić się nad pytaniem, które brzmi banalnie, ale prowadzi do bardzo poważnej rozmowy:

Co dzieje się z wodą po tym, jak spadnie na nasze miasto?

W ten sposób uczeń przestaje być wyłącznie odbiorcą wiedzy. Staje się badaczem, projektantem i współtwórcą zmian.

 

Nauczycielu – zacznij od praktyki

Jak uczyć o zmianach klimatu i gospodarowaniu wodą tak, żeby uczniowie naprawdę chcieli działać? Tego można nauczyć się podczas bezpłatnego szkolenia „Wodoodporni – kropla wiedzy. Jak zbudować odporność, ratując wodę” realizowanego w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.

Podczas szkolenia uczestnicy krok po kroku poznają sposoby prowadzenia angażujących lekcji, wykorzystania grywalizacji, projektów zespołowych i zadań terenowych.

Dowiedzą się również, jak stworzyć szkolny mikroprojekt (od ogrodu deszczowego czy zbierania deszczówki po mini-laboratorium przyrodnicze) i jak zamienić przestrzeń szkoły w żywe laboratorium edukacyjne.

Najważniejsze jest jednak to, z czym nauczyciel wychodzi ze szkolenia: gotowe scenariusze, prezentacje, pomysły na doświadczenia i konkretne narzędzia, które można wykorzystać od razu, bez wielogodzinnego przygotowywania materiałów od podstaw.

Szkolenie jest skierowane do nauczycieli klas IV–VIII, dyrektorów i pracowników szkół z województw podkarpackiego, podlaskiego i lubelskiego. Warsztaty mogą odbywać się bezpośrednio w szkole (przyjeżdżamy do placówki) lub online. Udział w projekcie jest całkowicie bezpłatny.

To szkolenie to praktyczny start do działań, które mogą zmienić lekcje, zaangażować uczniów i krok po kroku zmieniać samą szkołę.

Zgłoszenie jest proste - wystarczy wypełnić krótki formularz. O przyjęciu decyduje kolejność zgłoszeń, a warsztaty realizowane są do wyczerpania puli miejsc.

Dołącz do „Wodoodpornych” i sprawdź, jak z jednej kropli wiedzy może powstać cała fala dobrych zmian.

Realizatorem projektu jest Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju

Projekt „Kropla wiedzy czyli zmiana postaw społecznych poprzez niebiesko-zielone szkoły w Polsce Wschodniej” jest realizowany w ramach Działania FENX.02.04. Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom i katastrofom priorytetu FENX.02 Wsparcie sektorów energetyka i środowisko, programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027.

Więcej informacji o projekcie znajdziesz na stronie internetowej projektu.

Podręcznik o obiegu zamkniętym i wykorzystaniu wody w miastach 

Chłopiec, który nauczył się słuchać kosmosu. Historia Aleksandra Wolszczana

Karta pracy do pobrania:

Wyobraź sobie ciepłą, sierpniową noc. Leżysz na trawie, a nad Tobą niebo przecinają jasne smugi – spadające gwiazdy.

To właśnie noc Perseidów – moment, kiedy kosmos zdaje się być bliżej niż kiedykolwiek. Każda spadająca gwiazda to zaproszenie do zadania pytania: co jeszcze kryje się tam, wysoko nad nami?

Dawno temu ludzie patrzyli w niebo i snuli opowieści o bogach, gwiazdach i niezwykłych historiach zapisanych na niebie. Ale był też chłopiec, który zamiast tylko marzyć, postanowił sprawdzić, co naprawdę kryje się w tej ogromnej, cichej przestrzeni.

Gdy odrobinę podrósł nauczył się, że kosmos można nie tylko oglądać, ale też… słuchać. Korzystając ze specjalnych teleskopów, wychwytywał ciche sygnały płynące z odległych zakątków kosmosu i potrafił dostrzec w nich coś, czego inni wcześniej nie zauważyli.

Nazywał się Aleksander Wolszczan.

I pewnej nocy dokonał niezwykłego odkrycia – znalazł planety krążące wokół odległej gwiazdy.

 

Kim był Aleksander Wolszczan?

Aleksander Wolszczan to astronom, czyli naukowiec badający gwiazdy, planety i wszechświat.

To właśnie on odkrył pierwsze egzoplanety. To planety krążące wokół innych gwiazd niż nasze Słońce. Dzięki temu dowiedzieliśmy się, że takich światów może być w kosmosie bardzo wiele.

 

Mały Olek i pierwsze spojrzenia w niebo

Dawno, dawno temu… a właściwie całkiem niedawno – żył chłopiec, który uwielbiał patrzeć w niebo.

Nazywał się Olek.

To jego tata pierwszy pokazał mu gwiazdy.
– Popatrz – powiedział kiedyś wieczorem. – Tam zaczyna się kosmos.

Od tamtej pory Olek często wychodził z tatą na strych i patrzyli w niebo. Tata opowiadał mu o gwiazdach i . Znał chyba wszystkie starożytne mity o gwiazdach, planetach i kosmosie.

Pewnego letniego wieczoru rozłożyli razem koc na trawie.

– Dziś zobaczymy coś wyjątkowego – uśmiechnął się tata.

Nagle… świst!

Przez niebo przemknęła jasna smuga.

– Widziałem! – zawołał Olek. – Spadająca gwiazda!

Po chwili pojawiła się kolejna. I jeszcze jedna.

– To Perseidy – wyjaśnił tata. – Rój meteorów.

– Czyli… to nie są gwiazdy? – zapytał Olek.

– Nie – odpowiedział tata. – To maleńkie okruszki kosmosu. Kiedy wpadają do atmosfery Ziemi, świecą jak iskierki.

Olek patrzył w niebo z zachwytem.

– To mogę pomyśleć życzenie? – zapytał cicho.

Tata uśmiechnął się.
– Możesz. Ludzie robią tak od bardzo dawna.

Olek zamknął oczy na chwilę.  A kiedy je otworzył, kolejna świetlista smuga przecięła niebo. I choć wiedział już, że to tylko kosmiczny pył… uśmiechnął się szeroko.

Bo najpiękniej jest odkrywać świat razem.

 

Zanim Aleksander Wolszczan został wielkim odkrywcą, był chłopcem zafascynowanym nocnym niebem. Jego pasję rozbudził tata, który opowiadał mu historie o gwiazdach i planetach. Razem obserwowali niebo ze strychu swojego domu, wypatrując planet i ich księżyców.

Kiedy teleskop okazał się za słaby, młody Aleksander postanowił zrobić lepszy samodzielnie – wykorzystał do tego soczewki ze starych okularów. Już wtedy nie tylko patrzył w niebo, ale próbował zrozumieć to, co widzi.

Naukowe przygody – jak odkryć planetę?

Planety nie świecą własnym światłem – odbijają tylko światło swoich gwiazd. Dlatego są bardzo trudne do zauważenia. To trochę tak, jakby próbować dostrzec małą ćmę krążącą wokół bardzo jasnego reflektora z ogromnej odległości. Dlatego Aleksander Wolszczan poszukał sposobu, by wykryć je inaczej.

Zamiast zwykłego teleskopu używał radioteleskopu – ogromnego urządzenia, które nie patrzy w niebo, lecz nasłuchuje sygnałów z kosmosu. Skierował je na niezwykłą gwiazdę – pulsar. To bardzo gęsta, szybko obracająca się gwiazda, która wysyła regularne sygnały radiowe. W pewnym momencie zauważył coś dziwnego – sygnały nie były idealnie równe. Raz były trochę silniejsze, raz słabsze.

To była wskazówka.

Po dokładnych obliczeniach odkrył, że wokół pulsara krążą planety, które wpływają na jego ruch. W 1992 roku ogłosił swoje odkrycie – pierwsze planety poza Układem Słonecznym. Na początku wielu naukowców nie mogło w to uwierzyć. Jednak szybko okazało się, że miał rację.

To odkrycie zmieniło sposób, w jaki patrzymy na wszechświat. Dzięki odkryciu Wolszczana naukowcy zaczęli intensywnie szukać kolejnych planet. Dziś znamy już tysiące egzoplanet. Kto wie, może niektóre z nich mogą przypominać naszą Ziemię. Choć większość z nich jest zbyt odległa lub ma warunki nieprzyjazne do życia, odkrycie Wolszczana pokazało, że wszechświat kryje w sobie niezliczoną liczbę nieznanych planet.

Historia tego odkrycia przypomina, że wielkie przełomy zaczynają się od ciekawości świata, wytrwałości, dokładności i przede wszystkim odwagi, by zadawać pytania.

Idealnym momentem, żeby tak jak Aleksander Wolszczan, spojrzeć na niebo i zacząć zadawać pytania, mogą być zbliżające się sierpniowe noce Perseidów.

Radioteleskop – ucho nasłuchujące kosmosu

W przeciwieństwie do tradycyjnych teleskopów, które zbierają światło widzialne, radioteleskopy „nasłuchują” fal radiowych docierających do nas z odległych zakątków wszechświata. Te niewidzialne sygnały są przetwarzane na dane, dzięki którym naukowcy mogą badać pulsary, galaktyki czy narodziny gwiazd. To właśnie dzięki takiemu „słuchaniu kosmosu” możliwe było odkrycie pierwszych planet poza Układem Słonecznym.

Jedno z takich niezwykłych urządzeń znajduje się w Polsce – w Obserwatorium Astronomicznym w Piwnicach pod Toruniem. Tamtejszy radioteleskop o średnicy 32 metrów działa jak ogromne ucho skierowane w niebo, wychwytujące najcichsze sygnały z przestrzeni kosmicznej. Co więcej, to miejsce można zobaczyć na własne oczy. Podczas specjalnych wydarzeń i dni otwartych można nie tylko stanąć obok tego imponującego instrumentu, ale też dowiedzieć się, jak naprawdę „słucha się” wszechświata.

Choć samo odkrycie miało miejsce po jego przeprowadzce do Stanów Zjednoczonych, to właśnie w Piwnicach Aleksander Wolszczan stawiał swoje pierwsze kroki w radioastronomii.

Miesiąc spadających gwiazd

Choć Aleksander Wolszczan do swoich odkryć używał ogromnych radioteleskopów i skomplikowanych urządzeń, Ty możesz zacząć swoją własną przygodę z kosmosem dużo prościej.

Wystarczy spojrzeć w nocne sierpniowe niebo.

Każdego roku w sierpniu możemy obserwować niezwykłe zjawisko – Perseidy, czyli rój meteorów nazywany „spadającymi gwiazdami”. To drobiny kosmicznego pyłu, które wpadają do atmosfery Ziemi i rozświetlają niebo. Choć wyglądają jak magiczne błyski, są też przypomnieniem, że kosmos nieustannie się zmienia i wciąż kryje wiele tajemnic.

Ludzie obserwują Perseidy od tysięcy lat. Pierwsze wzmianki o nich pojawiły się już około 2000 lat temu w Chinach. Przez wieki nazywano je „łzami świętego Wawrzyńca”, bo pojawiają się w okolicach 10 sierpnia, czyli dnia jego śmierci.

Dopiero w XIX wieku odkryto ich prawdziwe pochodzenie. Astronomowie zauważyli, że Perseidy mają związek z kometą Swift–Tuttle. To właśnie ona zostawia w kosmosie drobiny pyłu, przez które co roku przelatuje Ziemia. Gdy wpadają w naszą atmosferę, rozgrzewają się i świecą. Tak właśnie powstają „spadające gwiazdy”, które możemy podziwiać na nocnym niebie.

Kometa ta wraca w okolice Słońca co około 133 lata. Ostatnio była blisko Ziemi w 1992 roku, a kolejny raz zbliży się dopiero w 2126 roku. Kiedy zostawia po sobie więcej kosmicznego pyłu, na niebie możemy zobaczyć prawdziwy spektakl. Pojawiają się wtedy nawet setki meteorów w ciągu jednej godziny. To maleńkie kawałki kosmicznego pyłu, które wpadają do atmosfery Ziemi i spalają się, tworząc jasne, szybkie smugi na niebie. Wyglądają jak spadające gwiazdy, dlatego tak je nazywamy. W tym roku maksimum roju zbiegnie się z nowiem Księżyca, co zapewni wyjątkowo ciemne niebo i świetne warunki do obserwacji. Perseidy to jeden z najbardziej aktywnych rojów: podczas kulminacji zjawiska można zobaczyć nawet 100 meteorów na godzinę.

Jak zaplanować obserwację Perseidów?

Chcesz zobaczyć „spadające gwiazdy” na własne oczy? Wystarczy odrobina przygotowania!

Kiedy patrzeć?

Perseidy najlepiej obserwować w sierpniu, szczególnie w okolicach ich maksimum (zwykle między 10 a 13 sierpnia). Najlepsza pora to późny wieczór i noc – im ciemniej, tym lepiej. Wiele zależy jednak od zachmurzenia.

Od czego zacząć?

Zacznij od sprawdzenia pogody. Bezchmurne niebo to podstawa.  W przypadku stuprocentowego zachmurzenia, opadów deszczu itd. nasze oczy niczego nie dostrzegą. Dlatego zdecyduj się na obserwację Perseidów tylko w przypadku, gdy będzie dobra pogoda. 

Nocą w sierpniu robi się chłodno, także pamiętaj o tym, by sprawdzić temperaturę i odpowiednio się ubrać. Warto zabrać cieplejszą bluzę lub kurtkę oraz coś ciepłego do picia.

Gdzie się wybrać?

Znajdź miejsce z dala od świateł miasta. Idealne będą łąka, plaża albo polana w lesie. Im mniej sztucznego światła, tym więcej zobaczysz. Najlepsze warunki do obserwacji zapewnia ciemne, bezchmurne niebo oraz szeroki, nieprzesłonięty widok na horyzont.

Jak się przygotować?

Mamy dobrą wiadomość! Do obserwacji Perseidów nie potrzebujesz teleskopu ani lornetki! Wystarczy koc lub leżak, coś ciepłego do ubrania i odrobina cierpliwości. Twoje oczy potrzebują około 15–20 minut, żeby przyzwyczaić się do ciemności.

Gdzie patrzeć?

Choć meteory „wylatują” z gwiazdozbioru Perseusza, możesz patrzeć w dowolną część nieba. Perseidy pojawiają się w różnych miejscach.

Sam gwiazdozbiór wczesnym wieczorem znajduje się tuż nad północnym horyzontem, ale im później w noc, tym jest wyżej. Mamy to szczęście, że w Polsce jest widoczny na niebie przez całą noc.

Czy szykować listę życzeń?

Z pewnością usłyszałeś kiedyś, że gdy już wypatrzysz „spadającą gwiazdę”, możesz pomyśleć życzenie, a się spełni!

Skąd wziął się ten pomysł? Dawno temu ludzie wierzyli, że jasne smugi na niebie to ważne znaki – jakby ktoś na chwilę uchylił drzwi do świata gwiazd. U wielu starożytnych czyli żyjących bardzo dawno ludzi budziły one niepokój. Uznawano je za zapowiedź gniewu bogów albo nadchodzących nieszczęść.

Ale nie wszędzie tak było. W naszej, słowiańskiej tradycji, spadające gwiazdy często kojarzono z czymś dobrym. Mogły zwiastować udane zbiory i przynosić oglądającym je finansowe powodzenie. Z czasem pojawiła się też piękna tradycja: skoro to tak wyjątkowy moment, warto pomyśleć wtedy o swoim życzeniu.

Dziś wiemy, że to meteory, czyli drobinki kosmicznego pyłu. Tradycja jednak została, bo jest po prostu piękna i sprawia, że nocne obserwacje są jeszcze bardziej magiczne.

Jedno jest pewne: każda okazja jest dobra, żeby pomyśleć o swoich marzeniach :-)

I najważniejsze…

Daj sobie czas. Możliwe, że będzie trzeba chwilę poczekać, ale gdy zobaczysz pierwszy jasny ślad na niebie, zrozumiesz, dlaczego od wieków zachwyca on ludzi na całym świecie.

 

A może by tak…

przeżyć kosmiczną przygodę w towarzystwie prawdziwych astronomów? Sprawdźcie, czy w Waszej okolicy działa planetarium, obserwatorium albo astrobaza. W czasie Perseidów wiele takich miejsc organizuje wspólne oglądanie nieba, pokazy teleskopów i spotkania z pasjonatami astronomii. Aby je znaleźć, wystarczy wpisać w wyszukiwarkę hasła typu „Perseidy + nazwa miasta” albo „nocne obserwacje nieba + okolica”, zajrzeć na strony lokalnych instytucji (np. domów kultury czy bibliotek) lub sprawdzić wydarzenia na Facebooku.

To świetna okazja, żeby nie tylko zobaczyć „spadające gwiazdy”, ale też dowiedzieć się o nich czegoś więcej i poczuć się jak prawdziwi odkrywcy kosmosu. W takcie takich spotkań możecie zobaczyć prawdziwe teleskopy i  zadać pytania ekspertom.

Dowiedz się więcej…

Jeśli temat „spadających gwiazd” Cię zaciekawił, koniecznie zajrzyj do tego artykułu: Perseidy – Polska Agencja Kosmiczna (PDF)

Znajdziesz tam więcej ciekawostek o tym, czym naprawdę są meteory i skąd biorą się Perseidy. Dowiesz się także, jak dawniej ludzie interpretowali te zjawiska – od znaków bogów po niezwykłe opowieści i mity. Kto wie, może trafisz tam na historie podobne do tych, które tata Olka opowiadał synowi podczas wieczornych obserwacji nieba? Przy okazji odkryjesz też, jak najlepiej patrzeć w gwiazdy, żeby nie przegapić tego kosmicznego spektaklu.

Co ciekawe, autor tego artykułu, Przemysław Rudź z Polskiej Agencji Kosmicznej, swoją miłość do kosmosu zawdzięcza Perseidom – jako kilkuletni chłopiec zachwycił się nimi tak bardzo, że po powrocie z wakacji zaczął samodzielnie odkrywać świat planet, mgławic i galaktyk.

 

Karta pracy do pobrania:

Plażowanie pełne przygód – 5 eksperymentów i wyzwań dla dzieci ciekawych świata

 

Wyobraź sobie wakacje, w których plaża nie jest tylko miejscem do leżenia na ręczniku, ale ogromnym laboratorium, pracownią artysty i terenową bazą odkrywców w jednym.

Każdy kamyk może być wskazówką, każda fala - eksperymentem, a zwykły piasek potrafi zdradzić sekrety sprzed tysięcy lat.

Lato to idealny moment, żeby zamienić zwykły dzień w małą wyprawę badawczą. Wystarczy odrobina ciekawości, kilka prostych przedmiotów i gotowość do zadawania pytań: „co się stanie, jeśli…?”

Zapraszamy na wakacyjną przygodę w edufun’owym stylu!

1. Eksperyment: dlaczego nie możesz napić się przez słomkę?

Eksperyment przeprowadź, jak będziesz na gorącej plaży. Słońce grzeje, piasek parzy w stopy, a Ty sięgasz po butelkę wody. Wkładasz słomkę i próbujesz się napić… ale nic się nie dzieje. Próbujesz mocniej - dalej nic! Czy to możliwe, że coś „blokuje” wodę?

Przygotuj:

• słomkę
• butelkę wody
• plastelinę

Wykonanie:

1. Napełnij butelkę wodą po same brzegi (im mniej powietrza zostanie w środku, tym lepiej).
2. Włóż do niej słomkę.
3. Otwór butelki dokładnie uszczelnij plasteliną, tak aby powietrze nie mogło się dostać do środka.
4. Spróbuj napić się wody przez słomkę.

Co się stanie?
Mimo prób woda nie będzie chciała się podnieść, nie uda się jej wypić przez słomkę!

Dlaczego?
Kiedy pijemy przez słomkę, tak naprawdę nie „ciągniemy” wody do góry. Zamiast tego zmniejszamy ciśnienie powietrza w słomce, a to właśnie ciśnienie z zewnątrz „wypycha” wodę ku górze.

W tym eksperymencie butelka jest szczelnie zamknięta, więc powietrze nie może dostać się do środka i „nacisnąć” na powierzchnię wody. Bez tego nacisku woda nie ma siły, żeby się poruszyć. Zatem zostaje w butelce.

Spróbuj też jak badacz:

• co się stanie, jeśli poluzujesz plastelinę i wpuścisz trochę powietrza?
• co się zmienia, gdy w butelce zostawisz trochę powietrza na początku?

 

 

2. Eksperyment: wirujące wiadro

Do tego eksperymentu użyj plastikowe wiaderko na piasek. Napełnij wiaderko wodą, złap je mocno w rękę i zacznij nim kręcić coraz szybciej. W pewnym momencie wiadro unosi się nad Twoją głową, odwraca się do góry dnem… a woda wciąż zostaje w środku. Jak to możliwe?

Przygotuj: plastikowe wiaderko z rączką, wodę

Wykonanie:

1. Napełnij wiaderko mniej więcej do połowy wodą.
2. Chwyć mocno za rączkę.
3. Zacznij kręcić wiadrem, zataczając duże koło (np. nad głową lub przed sobą). Zrób to najszybciej jak potrafisz.
4. Stopniowo zmniejszaj prędkość ruchu.

UWAGA: Dla bezpieczeństwa mebli i sufitu… lepiej robić to na świeżym powietrzu. Plaża będzie do tego idealna. Najpierw rozejrzyj się dookoła. Upewnij się, że masz wokół siebie dużo miejsca i nikogo nie uderzysz wiaderkiem. Nie od dziś wiadomo, że wiadro w ruchu lubi robić niespodzianki ;)

Co się stanie?
Nawet gdy wiadro znajdzie się na chwilę „do góry dnem”, woda nie wyleje się na zewnątrz.

Dlaczego?
Podczas ruchu po okręgu działa tzw. siła odśrodkowa. To ona „odpycha” wodę na zewnątrz, czyli w tym przypadku — w stronę dna wiadra. Gdy kręcisz wystarczająco szybko, ta siła jest silniejsza niż grawitacja, dlatego woda nie spada w dół, tylko zostaje w środku.

Spróbuj też jak badacz:

• co się stanie, gdy będziesz kręcić wolniej?
• czy ilość wody w wiadrze ma znaczenie?
• czy da się znaleźć taką prędkość, przy której woda zacznie się wylewać?

 

3. Obrazki z piasku

Jesteś artystą na wakacyjnej wyprawie? Siedzisz na plaży albo przy piaskownicy, wokół pełno słońca i drobnego piasku, ale… nie masz ani farb, ani kredek. Czy to znaczy, że nie możesz stworzyć obrazu? Wręcz przeciwnie! Właśnie zaczyna się prawdziwa kreatywna zabawa!

Przygotuj: kartkę papieru, klej w sztyfcie, garść suchego piasku

Wykonanie:

1. Na kartce narysuj klejem prosty motyw. Może to być motyl, słońce, fale, muszelka albo dowolny wakacyjny wzór.
2. Zanim klej wyschnie, weź w dłoń piasek i delikatnie wysyp go na rysunek.
3. Poruszaj kartką na boki, żeby piasek równomiernie się rozłożył.
4. Po chwili unieś kartkę za róg i strząśnij nadmiar piasku.

Co się stanie?
Piasek przyklei się tylko w miejscach, gdzie był klej, tworząc wyraźny, lekko chropowaty obrazek.

Dlaczego?
Klej działa jak „pułapka” dla ziarenek piasku - zatrzymuje je na powierzchni kartki, podczas gdy pozostałe swobodnie opadają. Dzięki temu powstaje prosty, ale bardzo efektowny obrazek z naturalnego materiału.

To świetny sposób, żeby zabrać kawałek wakacji ze sobą - własnoręcznie wykonany, niepowtarzalny i trochę… piaszczysty.

Spróbuj też jak prawdziwy badacz: sprawdź czy każdy piasek jest taki sam? Może uda Ci się znaleźć na plaży różne rodzaje piasku: bardzo drobny i gruby, jasny i ciemny, piasek w różnych kolorach?

Zastanów się:

• który najlepiej się przykleja?
• który tworzy najwyraźniejszy wzór?
• czy kolor piasku zmienia efekt obrazka?

 

Plaża w wersji „wow”. Drobinki granatu malują piasek bałtyckich plaż na fioletowo. Fot. ivabalk z Pixabay

CIEKAWOSTKA – KOLOROWE SEKRETY PLAŻ Czy wiesz, że piasek na plaży wcale nie musi być tylko żółty? Na świecie istnieją plaże, które wyglądają jak tęcza. Wszystko zależy od tego, z czego powstały ziarenka piasku, czy ze skał, minerałów, muszelek, a nawet szczątków organizmów morskich. Fale i wiatr przez tysiące lat działają jak ogromny „naturalny blender”, przez tysiące lat rozdrabniając wszystko na drobinki. Jakie kolory pisku możemy znaleźć nad polskim morzem? Jasny i żółty (Kwarcowy piasek): Nasz klasyczny, drobny piasek. Powstaje z rozkruszonego kwarcu – bardzo twardego minerału. Fioletowe i bordowe smugi (Jagodowy piasek): To absolutny hit Bałtyku! Po wielkich sztormach na naszych plażach pojawiają się fioletowe paski. To zasługa ciężkich minerałów zwanych granatami, których fale nie dają rady zabrać ze sobą, jednocześnie bez trudu zabierając lżejszy jasny i żółty piasek. Rudy i pomarańczowy (Zardzewiały piasek): Nie mamy całej pomarańczowej plaży, ale ten kolor łatwo zobaczyć np. na Klifie Orłowskim w Gdyni. Tam ziemia zawiera dużo żelaza, które pod wpływem wody i powietrza dosłownie "rdzewieje", barwiąc okolicę. Czarne paski (Magnetyczny piasek): Czasami woda układa na polskim brzegu ciemne, błyszczące wzory. To magnetyt – minerał, który potrafi przyciągać magnes! A jakie kolory piasku znajdziemy na świecie? Śnieżnobiały (Piasek jak mąka): Spotkasz go na rajskich Karaibach. Powstaje z czystego kwarcu lub ze... zmielonego przez fale koralowca. Taki piasek w ogóle nie parzy w stopy, nawet w ogromnym słońcu! Wulkaniczny czarny (Ciemny jak noc): Powstaje, gdy gorąca lawa z wulkanu wpada do zimnego oceanu, szybko stygnie i pęka na miliony czarnych okruchów. Takie niezwykłe plaże można podziwiać na Islandii lub Hawajach. Różowy (Z głębin morza): Ten bajkowy kolor to zasługa malutkich, różowych stworzonek morskich (otwornic) oraz pokruszonych muszelek. Najsłynniejsza różowa plaża znajduje się na Bahamach. Zielony (Oliwkowy piasek): Jeden z najrzadszych kolorów na świecie, który spotkasz m.in. na Hawajach. Swój odcień zawdzięcza zielonemu minerałowi o nazwie oliwin, który pochodzi z wnętrza wulkanów. Każde ziarenko piasku ma swoją własną historię. Kolor piasku podpowiada nam, jakie tajemnice kryją się w głębi ziemi lub na dnie oceanu w danym miejscu!

4. Piłka wodna – gra z dreszczykiem

Wyobraź sobie ciepły, letni dzień nad jeziorem albo na plaży. W rękach trzymasz balon wypełniony wodą. Jest cięższy niż zwykły balon, śliski i… wygląda, jakby mógł pęknąć w każdej chwili. Rzucasz go do drugiej osoby i zaczyna się zabawa z dreszczykiem!

Przygotuj: balony, wodę

Wykonanie/zasady:

1. Napełnij balon wodą i zawiąż go dokładnie.
2. Stańcie naprzeciwko siebie w niewielkiej odległości.
3. Rzucajcie balon do siebie i starajcie się go złapać.
4. Po każdym udanym złapaniu zróbcie krok do tyłu.
5. Gra trwa tak długo, aż balon pęknie… albo ktoś go nie złapie.

Co się stanie?
Z każdym kolejnym rzutem robi się coraz trudniej. Balon leci inaczej niż zwykła piłka, zmienia tor i łatwo go upuścić. A gdy pęknie… ochlapanie gwarantowane!

Dlaczego to działa inaczej niż zwykła piłka?
Balon z wodą jest cięższy i mniej sprężysty niż zwykła piłka. Woda w środku cały czas się przemieszcza, przez co balon zmienia swój kształt i tor lotu. To sprawia, że trudniej przewidzieć, gdzie dokładnie poleci.

Wersja dodatkowa: „ręka ducha”
Zamiast balonu możecie użyć jednorazowej rękawiczki wypełnionej powietrzem i zawiązanej na końcu. Taka „ręka” porusza się jeszcze bardziej nieprzewidywalnie i daje mnóstwo śmiechu!

Spróbuj też jak badacz:

• co leci dalej: balon z wodą czy zwykły balon z powietrzem?
• czy większy balon jest trudniejszy do złapania?
• co się zmienia, gdy rzucacie mocniej albo wyżej?

 

5. Wakacyjna pamiątka z natury

Wyobraź sobie, że kończysz swoją wakacyjną wyprawę. Kieszenie masz pełne drobnych skarbów, a głowę wspomnień. Jak prawdziwy odkrywca chcesz zabrać ze sobą coś więcej niż tylko zdjęcia. Coś, co przypomni Ci o tych wszystkich przygodach.

Wakacyjny naszyjnik/girlanda

Zamiast kupować pamiątki, stwórz własną, jedyną w swoim rodzaju.

Przygotuj: sznurek lub włóczkę oraz znalezione „skarby”

Wykonanie:

1. Podczas spaceru zbieraj drobne elementy natury: muszelki, liście, kawałki kory, piórka czy nasiona.
2. Wybierz najciekawsze znaleziska i spróbuj nawlec je na sznurek lub przymocować, np. owijając albo wiążąc.
3. Ułóż z nich własną kompozycję. Najlepiej taką, która będzie przypominała Ci o wakacyjnych przygodach.

Powstanie wyjątkowa, naturalna biżuteria lub wakacyjna girlanda na ścianę! To pamiątka, której nie da się kupić w żadnym sklepie.

Wersja wyzwania – „czas ucieka!”

Jeśli wolicie więcej emocji, umówcie się na małe wyzwanie! Macie tylko 15 minut na zebranie swoich skarbów! Pamiętajcie, by ktoś odliczał czas!

W tym czasie każdy stara się znaleźć jak najciekawsze i najbardziej wyjątkowe elementy natury. Po sygnale końca czasu wybieracie spośród nich swoje „najlepsze znaleziska” i tworzycie naszyjnik.

Na koniec porównajcie efekty: kto znalazł najbardziej zaskakujące skarby? Czy czas zmienił sposób, w jaki patrzyliście na naturę?

 

Każda z tych aktywności zaczyna się od zwykłej zabawy, ale kończy się czymś więcej - odkrywaniem, obserwacją i zadziwieniem nad tym, jak działa świat.

Bo nauka nie zawsze zaczyna się w książce. Czasem zaczyna się na plaży, w wiadrze z wodą, w garści piasku albo w balonie, który za chwilę może pęknąć.

Najważniejsze, co można zabrać z takiej wakacyjnej wyprawy, to nie tylko pamiątki, ale też uważność i ciekawość świata. Taką, która sprawia, że nawet zwykły spacer staje się przygodą.

I kto wie… może właśnie Ty staniesz się kolejnym odkrywcą, który spojrzy w te wakacje na świat trochę inaczej?

Jeśli takie odkrywanie świata przez działanie, eksperymenty i zabawę jest Ci bliskie, zapraszamy na nasze półkolonie Edufun. To właśnie tam dzieci mogą każdego dnia doświadczać nauki w praktyce: poprzez eksperymenty, wyzwania i kreatywne zabawy, które zamieniają wakacje w prawdziwą przygodę.

 

Wybuch energii, sportowa rywalizacja i radość ze wspólnej aktywności – tak wyglądał Wielki Finał 9. edycji programu Drużyna Energii

Za nami niezwykłe wydarzenie, które po raz kolejny pokazało, że sport potrafi łączyć, inspirować i dostarczać ogromnych emocji. Wielki Finał 9. edycji programu Drużyna Energii, który odbył się w Polsat Plus Arenie Gdynia, był prawdziwym świętem ruchu i dobrej zabawy. Choć na podium stanęli najlepsi, tak naprawdę zwycięzcami okazali się wszyscy uczestnicy.

 

Rekordowa edycja i nowe wyzwania

Tegoroczna edycja projektu organizowanego przez Energę z Grupy ORLEN była rekordowa pod każdym względem. Do programu zgłosiło się aż 527 szkół z całej Polski, co wyraźnie pokazuje, jak duże jest zapotrzebowanie na aktywność fizyczną wśród młodych ludzi. Uczniowie nie tylko rywalizowali, ale przede wszystkim przełamywali własne ograniczenia i rozwijali sportowe pasje.

Nowością w tej edycji było wprowadzenie tańca jako jednej z konkurencji. Ten element spotkał się z ogromnym entuzjazmem i pokazał, że ruch może przybierać różne formy, a aktywność fizyczna nie musi ograniczać się do tradycyjnych dyscyplin sportowych.

 

Mistrzowskie lekcje WF-u

Zanim młodzież przyjechała do Trójmiasta by wziąć udział w Wielkim Fiale, mieli szansę na trening z mistrzami we własnych placówkach. Zwycięskie szkoły szkoły odwiedzali ambasadorzy, prowadząc inspirujące lekcje WF-u, które znacząco różniły się od tradycyjnych zajęć.

Były to spotkania pełne energii, uśmiechu i nowych doświadczeń – uczniowie mieli okazję spróbować różnych form aktywności, w tym elementów treningów sportowych, ćwiczeń zespołowych, a także tańca.

Dla wielu uczestników była to wyjątkowa okazja do spotkania swoich sportowych idoli.

W 9. edycji Drużyny Energii uczestnikom towarzyszyli m.in. legenda polskiej siatkówki Piotr Gruszka, dziennikarz sportowy Jerzy Mielewski oraz twórca internetowy i promotor aktywnego stylu życia Kacper Gołębiowski.

W skład drużyny ambasadorów weszli także kapitanowie reprezentujący poszczególne żywioły, m.in. Jakub Schenk, Hanna Maliszewska, Michał Danilczuk, Piotr Papaj czy Barbara Brotaj. Ich obecność podczas treningów i spotkań z uczniami była dla wielu młodych uczestników ogromną motywacją i niezapomnianym przeżyciem.

To właśnie dzięki takim osobom Drużyna Energii to coś więcej niż projekt sportowy – to przestrzeń spotkań z inspirującymi ludźmi, którzy pokazują, że aktywność fizyczna może stać się pasją na całe życie.

 

Znamy zwycięzców 9 edycji!

Finał w Gdyni był kulminacją wielu miesięcy pracy uczniów i nauczycieli. Na parkiecie zmierzyło się pięć najlepszych drużyn w Polsce, reprezentujących symboliczne żywioły. Najlepsza okazała się Szkoła Podstawowa w Sieprawiu (Drużyna Wiatru), zdobywając główną nagrodę i tytuł mistrzowski.

Ostateczna klasyfikacja wygląda następująco:

1. miejsce: Szkoła Podstawowa w Sieprawiu (Drużyna Wiatru)
2. miejsce: Zespół Szkolno-Przedszkolny w Stobnie Siódmym (Drużyna Wody)
3. miejsce: Szkoła Podstawowa w Liniewie (Drużyna Ziemi)
4. miejsce: Zespół Szkolno-Przedszkolny w Bukowinie (Drużyna Serca)
5. miejsce: Publiczna Szkoła Podstawowa w Krzeszowie Górnym (Drużyna Słońca)

 

Sport dla każdego

Mimo sportowej rywalizacji, wydarzeniu towarzyszyła wyjątkowo pozytywna atmosfera. Uczestnicy wspierali się nawzajem, a na pierwszym planie była radość i współpraca. Program Drużyna Energii od lat udowadnia, że lekcje wychowania fizycznego mogą być przestrzenią otwartą dla każdego – bez presji, ocen i wykluczenia.

Ważnym elementem projektu jest jego inkluzywność. Każda szkoła, niezależnie od wielkości czy lokalizacji, ma równe szanse. Liczy się zaangażowanie, frekwencja i duch zespołu. To właśnie wzajemne wsparcie i motywacja budują prawdziwą wartość tej inicjatywy.

 

Realne wsparcie dla szkół

Nie bez znaczenia jest również realne wsparcie dla placówek. Do pięciu najlepszych szkół trafiło ponad 75 tysięcy złotych na rozwój infrastruktury sportowej, co pozwoli jeszcze lepiej promować aktywność fizyczną wśród uczniów.

 

Wielki Finał w Gdyni był nie tylko podsumowaniem sportowych zmagań, ale przede wszystkim dowodem na to, że ruch to radość, relacje i wspólne doświadczenia. Drużyna Energii pokazuje, że aktywność fizyczna może być świetną przygodą, która zostaje w pamięci na długo.

Gratulujemy wszystkim finalistom i uczestnikom – pokazaliście, że w sporcie najważniejsze są pasja, współpraca i dobra energia.

Zakończył się pierwszy etap 9. edycji programu Drużyna Energii – i wszystko wskazuje na to, że tegoroczna odsłona przejdzie do historii. Liczba zgłoszeń była najwyższa od początku projektu, a poziom zaangażowania uczestników wyraźnie pokazał, jak dużą rolę odgrywa dziś aktywność fizyczna w szkołach.

 

Cieszymy się, że jako Centrum EduFun mogliśmy być częścią tego przedsięwzięcia :)

 

Rekordowa edycja Drużyny Energii – znamy szkoły, które grają dalej!

 

Zakończył się pierwszy etap 9. edycji programu Drużyna Energii – i wszystko wskazuje na to, że tegoroczna odsłona przejdzie do historii. Liczba zgłoszeń była najwyższa od początku projektu, a poziom zaangażowania uczestników wyraźnie pokazał, jak dużą rolę odgrywa dziś aktywność fizyczna w szkołach.

Do kolejnej rundy, czyli Etapu Sportowego, zakwalifikowało się 527 szkół podstawowych z całego kraju. To ogromna grupa, która już wkrótce stanie do dalszej rywalizacji.

ZOBACZ, KTÓRE SZKOŁY PRZESZŁY DALEJ 

Od 5 maja uczestnicy wchodzą w najważniejszą fazę programu. Przed nimi zadanie polegające na realizacji zestawów ćwiczeń przygotowanych przez ambasadorów projektu. Każdy zestaw nawiązuje do jednej z pięciu drużyn: wiatru, słońca, ziemi, wody oraz serca. Zajęcia dokumentowane są w formie nagrań wideo, które nauczyciele przesyłają za pośrednictwem platformy uczestnika.

Liczy się drużyna, nie jednostki

W Drużynie Energii najważniejsza zasada pozostaje niezmienna: wygrywa nie ten, kto jest najlepszy, ale ten, kto potrafi zaangażować najwięcej osób.

Im więcej uczniów z klas 4–8 aktywnie bierze udział w zadaniach, tym większe szanse szkoły na wysoką ocenę. Kluczem do sukcesu jest wspólne działanie i regularność.

Najlepsi mogą liczyć na:

• udział w Wielkim Finale,
• spotkanie z gwiazdami sportu,
• wsparcie finansowe na rozwój szkolnej infrastruktury sportowej.

Terminy, o których trzeba pamiętać

Aby ułatwić organizację, cały etap podzielono na dwa główne okresy:

• do 20 maja – czas na przesłanie materiałów z pierwszego zestawu ćwiczeń,
• 21 maja – 1 czerwca – realizacja i wysyłka drugiego zestawu.

Przed uczestnikami intensywny i pełen emocji czas. Trzymamy kciuki za wszystkie szkoły, które podjęły wyzwanie – powodzenia na kolejnym etapie!

 

Cieszymy się, że jako Centrum EduFun możemy być częścią tego przedsięwzięcia :)

Bezpieczeństwo i mity energetyki jądrowej

 

Nauczycielu! Pobierz bezpłatną publikację o energetyce jądrowej do wykorzystania na swojej lekcji:

Artykuł jest trzecim z serii trzech materiałów o energetyce jądrowej.

 

"A czy to bezpieczne?"

Odpowiedź, która nie jest ani uspokajaniem, ani straszeniem

„A czy to bezpieczne?"

To pytanie prędzej czy później pada w każdej klasie. Czasem szeptem, czasem na głos, czasem z nutką niepokoju w tonie. I to jest chyba najtrudniejszy moment w całej rozmowie o energetyce jądrowej - bo łatwo wpaść w jedną z dwóch pułapek. Można temat zbagatelizować ("no co Wy, to zupełnie bezpieczne, nie martwcie się") i stracić wiarygodność u starszych uczniów, którzy i tak coś już wiedzą o Czarnobylu. Albo można niechcący podsycić lęk, mówiąc zbyt ostrożnie i wymijająco.

Dobra wiadomość: nie musisz wybierać między uspokajaniem a straszeniem. Możesz oprzeć odpowiedź na twardych danych.

Cztery bariery, które musiałyby zawieść jednocześnie

Współczesne elektrownie projektuje się w oparciu o zasadę "obrony w głąb" - kilku niezależnych barier ochronnych, z których każda kolejna zabezpiecza na wypadek awarii poprzedniej. Ceramiczna matryca paliwa, szczelna koszulka pręta paliwowego, stalowy zbiornik reaktora i na końcu żelbetowa obudowa bezpieczeństwa. Żeby doszło do poważnego uwolnienia substancji promieniotwórczych, musiałyby zawieść wszystkie cztery naraz.

To robi wrażenie na uczniach dużo bardziej niż ogólnikowe "to bezpieczne, bo tak".

Czarnobyl, Fukushima i dlaczego to nie to samo

Nie da się poprowadzić tego tematu, udając, że Czarnobyl i Fukushima nie istniały - uczniowie i tak o nich usłyszą, jeśli nie od Ciebie, to od internetu. Lepiej omówić je wprost, jako studia przypadków: co poszło nie tak, dlaczego, i - co najważniejsze dydaktycznie - dlaczego żaden reaktor pracujący dziś w Europie nie ma takich wad konstrukcyjnych jak radziecki RBMK.

To nie jest ukrywanie niewygodnej prawdy. To pokazywanie, że nauka wyciąga wnioski z błędów.

Liczby, które warto mieć pod ręką

Ile promieniowania dostajemy podczas lotu samolotem? Ile podczas prześwietlenia RTG? A ile - mieszkając rok w pobliżu poprawnie działającej elektrowni jądrowej? Odpowiedzi na te pytania są zaskakujące i świetnie się sprawdzają jako punkt odniesienia w rozmowie z klasą, bo przenoszą abstrakcyjne "promieniowanie" na coś, co uczniowie potrafią sobie wyobrazić.

W materiale znajdziecie też gotową tabelę mitów i faktów - do wydrukowania, przecięcia na kartoniki i wykorzystania jako punkt wyjścia do dyskusji albo małej gry dopasowywanej w parach.

Bo najlepsza odpowiedź na "czy to bezpieczne" nie brzmi "tak" ani "nie" - brzmi "sprawdźmy razem, co na ten temat mówią dane".

Mobilne Centrum Nauki AI i Robotyzacji

 

Zaproś Mobilne Centrum Nauki AI i Robotyzacji do siebie i pokaż uczestnikom technologię, o której będą mówić jeszcze długo po wydarzeniu. To interaktywna wystawa edukacyjna, która zamienia zwykłe spotkanie w nowoczesne doświadczenie z technologią. Uczestnicy mogą zobaczyć z bliska zaawansowane roboty, w tym roboty humanoidalne i robotyczne psy, poznać praktyczne zastosowania sztucznej inteligencji oraz przekonać się, jak AI i robotyka zmieniają edukację, pracę, biznes i codzienne życie. Nasza mobilna wystawa to propozycja dla tych, którzy chcą zorganizować wydarzenie angażujące, nowoczesne i zapadające w pamięć. Sprawdzi się w szkołach, podczas pikników rodzinnych, konferencji, eventów firmowych, dni otwartych, wydarzeń miejskich i inicjatyw edukacyjnych. W ramach Mobilnego Centrum Nauki AI i Robotyzacji tworzymy przestrzeń pełną pokazów, interakcji i inspirujących rozmów o technologii przyszłości. To nie tylko prezentacja robotów — to okazja, by zobaczyć, dotknąć i zrozumieć świat, który już dziś staje się częścią naszej rzeczywistości.

Drużyna Energii wraca z jeszcze większą mocą! Dołącz do 9. Edycji!

 

Gotowi na sportową przygodę, której nie da się zapomnieć?

Drużyna Energii ponownie wchodzi do gry! Z rozmachem!

Tegoroczna, 9. edycja to jeszcze więcej emocji, inspiracji i zupełnie nowa forma ruchu, która porwie całą szkołę…

Drużyna Energii to ogólnopolski program dla szkół podstawowych (klasy 4–8), który zachęca uczniów do aktywności fizycznej poprzez wspólną zabawę, sportowe wyzwania i zdrową rywalizację.

To inicjatywa, która buduje w młodzieży zdrowe nawyki, rozwija pasję do ruchu, wzmacnia pewność siebie, motywację i współpracę, jeszcze bardziej integruje uczniów i nauczycieli.

Tu nie liczy się tylko wynik – liczy się zaangażowanie, energia i gra zespołowa. Każdy uczeń dokłada swoją cegiełkę do sukcesu szkoły!

Pamiętaj – u nas każda szkoła ma szansę na finał i 2-dniową wycieczkę. Mała, duża, nie ważne! Jesteśmy przygotowani by odwiedzić każdą, nawet najmniejszą szkołę - jeśli okaże się, że wyróżniona placówka nie dysponuje odpowiednią salą do ćwiczeń, znajdziemy odpowiednią lokalizację, gdzie zorganizujemy niezapomnianą lekcję.

Co nowego w tym roku?

Po raz pierwszy w historii programu do sportowych zmagań dołącza Energia Tańca – bo ruch to nie tylko rywalizacja, ale też rytm, ekspresja i dobra zabawa! Teraz każdy może znaleźć swoją ulubioną formę aktywności i pokazać ją światu.

Za nami wielka inauguracja w gdańskiej Ergo Arenie – tysiące uśmiechów, sportowa rywalizacja i niesamowita atmosfera pokazały jedno: tu naprawdę dzieje się magia!

 O co gracie?

W tej edycji stawka jest naprawdę wysoka:

• 3000 profesjonalnych strojów sportowych dla uczniów i nauczycieli
• 100 wyróżnionych szkół
• ponad 500 000 zł w nagrodach
• wizyty sportowych gwiazd w 5 najlepszych szkołach - wspólny trening i lekcja WF-u z utytułowanymi sportowcami
• vouchery na wyposażenie sali do wychowania fizycznego lub inny sprzęt sportowy oraz nagrody dla opiekunów finalistów
• udział w Wielkim Finale

Poznaj drużynę, która napędza tę energię!

Ambasadorzy:

• Piotr Gruszka – legenda polskiej siatkówki
• Kacper Gołębiowski – twórca internetowy inspirujący młodych do ruchu

Kapitanowie Drużyn (żywioły):

• Jakub Schenk – Drużyna Słońca
• Michał Danilczuk – Drużyna Serca
• Piotr Papaj – Drużyna Wiatru
• Hanna Maliszewska – Drużyna Ziemi
• Barbara Brotaj – Drużyna Wody

Ławka Trenerska:

• Magdalena Makurat
• Katarzyna Kałużna
• Marta Tumiłowicz

A wszystko relacjonuje reporter projektu – Mateusz Fusiarz
…a nad dobrą energią czuwa nowa maskotka – Motylda

Zobacz, jak było w poprzedniej edycji

Zaintrygowany? Zobacz jak w zeszłym roku wyglądała Drużyna Energii w praktyce – emocje, śmiech i ogromna dawka ruchu!

Cieszymy się, że jako Centrum EduFun możemy być częścią tego przedsięwzięcia :)

Czym jest energetyka jądrowa?

Nauczycielu! Pobierz bezpłatną publikację o energetyce jądrowej do wykorzystania na swojej lekcji:

Artykuł jest drugim z serii trzech materiałów o energetyce jądrowej.

 

Ile energii mieści się w pudełku od zapałek?

Czyli fizyka jądrowa bez zadęcia

Czy wiesz, że energia zamknięta w odrobinie paliwa jądrowego wielkości pudełka od zapałek mogłaby zasilić przeciętny dom przez wiele lat?

Brzmi jak science fiction. A to czysta fizyka - i jeden z tych faktów, które robią wrażenie na każdej klasie, niezależnie od wieku. Problem w tym, że zanim opowiesz o tym uczniom, sam/-a musisz mieć te podstawy poukładane. Bo pytanie "ale jak to właściwie działa?" pojawi się prędzej czy później, a "no wiecie, jakoś tam z atomów" niestety nie wystarczy.

Od Hahna do Lubiatowa

Historia energetyki jądrowej zaczyna się w 1938 roku, gdy Otto Hahn i Fritz Strassmann odkryli rozszczepienie jądra atomu, a Lise Meitner jako pierwsza wyjaśniła, dlaczego to w ogóle możliwe. Kilka lat później, w piwnicach Uniwersytetu Chicagowskiego, zespół Enrico Fermiego uruchomił pierwszy na świecie reaktor. Dziś, niemal sto lat później, Polska szykuje się na uruchomienie własnej elektrowni w Lubiatowie-Kopalinie.

To spory skok - i dobra opowieść na lekcję, bo pokazuje, że nauka nie dzieje się w próżni, tylko krok po kroku, dzięki konkretnym ludziom.

Elektrownia jądrowa to... elektrownia węglowa z innym źródłem ciepła

To zdanie zwykle robi na uczniach największe wrażenie, bo burzy wyobrażenie o jakiejś egzotycznej technologii z filmów. W rzeczywistości zasada jest banalnie prosta: coś podgrzewa wodę, para napędza turbinę, turbina kręci generatorem. W elektrowni węglowej tym "czymś" jest spalanie węgla. W elektrowni jądrowej - kontrolowana reakcja rozszczepienia w rdzeniu reaktora.

Różnica jest taka, że z niewielkiej ilości paliwa jądrowego można wycisnąć multum energii, a przy okazji, w trakcie samej pracy elektrowni, nie emituje się CO2 ani pyłów.

Co znajdziecie w materiale

W tym odcinku serii rozkładamy temat na czynniki pierwsze: budowę atomu, typy reaktorów (bo PWR to nie to samo co BWR), cały cykl paliwowy - od wydobycia rudy uranu po składowanie wypalonego paliwa - oraz miejsce Polski na mapie światowej energetyki jądrowej. Jest też słowniczek, żeby żaden termin nie zaskoczył Cię w środku lekcji.

Bo żeby dobrze coś wytłumaczyć, trzeba samemu to najpierw dobrze zrozumieć.

 

Zofia Kielan-Jaworowska - łowczyni skamieniałości

Czy wiesz, że można znaleźć ślady zwierząt, które żyły miliony lat temu? I że robiła to Polka, która przemierzała pustynie niczym prawdziwa odkrywczyni?

Poznaj Zofię Kielan-Jaworowską – naukowczynię, która badała życie sprzed epoki dinozaurów!

Karta pracy do pobrania:

Wyprawa po ślady dawnych światów

 

 

Kim była Zofia?

Zofia była paleontolożką. To trudne słowo oznacza osobę, która bada skamieniałości, czyli ślady dawnych roślin i zwierząt zachowane w skałach.

Dzięki takim badaniom możemy dowiedzieć się:

• jakie zwierzęta żyły dawno temu,
• jak wyglądała Ziemia miliony lat temu,
• jak zmieniało się życie na naszej planecie.

Mała Zosia, czyli Zofia zanim została odkrywczynią

Zanim Zofia Kielan-Jaworowska wyruszyła na dalekie wyprawy i odkrywała skamieniałości na pustyni, była dziewczynką taką jak inne. Urodziła się w 1925 roku na Mazowszu, a gdy miała 10 lat, razem z rodziną przeprowadziła się do Warszawy. Lubiła się uczyć i była bardzo ciekawa świata, ale jej szkolne lata przypadły na trudny czas II wojny światowej. Wtedy szkoły zostały zamknięte, jednak dzieci nie przestały się uczyć –  zajęcia odbywały się w tajemnicy, w mieszkaniach i ukrytych miejscach. Zosia również uczęszczała na takie lekcje i w 1943 roku zdała maturę w tajnym gimnazjum na Żoliborzu.

Zaraz potem zaczęła studiować zoologię na tajnych kompletach Uniwersytetu Warszawskiego. Uczyła się mimo strachu i niepewności, bo bardzo chciała zrozumieć świat zwierząt. Kiedy wybuchło Powstanie Warszawskie, Zofia pomagała jako sanitariuszka w Szarych Szeregach.

Opiekowała się rannymi, a w jej plecaku – obok potrzebnych rzeczy – znajdowała się książka do zoologii. Nawet w tym trudnym czasie nie przestawała się uczyć.

Po wojnie wróciła do Warszawy, ale jej rodzinny dom był zniszczony i nie nadawał się do zamieszkania. Zofia znalazła schronienie w muzeum zoologicznym, gdzie wcześniej odbywała praktyki. Otoczona książkami i eksponatami mogła dalej rozwijać swoją pasję. To właśnie tam podjęła ważną decyzję –  postanowiła poświęcić życie paleontologii i badaniu wymarłych zwierząt.

Naukowe przygody Zofii Kielan-Jaworowskiej

Jeśli myślisz, że nauka to tylko książki i laboratoria, historia Zofia Kielan-Jaworowska pokazuje, że może być równie ekscytująca jak najlepszy film przygodowy!

Od trylobitów po pustynię Gobi

Na początku swojej kariery Zofia badała trylobity – niewielkie morskie stworzenia żyjące setki milionów lat temu. To właśnie od nich zaczęła swoją wielką przygodę z odkrywaniem przeszłości. Jednak z czasem jej badania zaprowadziły ją znacznie dalej… aż na pustynię Gobi w Mongolii.

W latach 60. wyruszyła tam razem z zespołem naukowców. Wyobraź sobie palące słońce, ogromne wydmy i ludzi, którzy z ogromną cierpliwością odkopują ślady życia sprzed milionów lat. To była prawdziwa wyprawa pełna emocji i niespodzianek!

Niezwykłe odkrycia

Podczas tych ekspedycji odnaleziono niezwykłe skarby ukryte w skałach: żółwie, ptaki, krokodyle, a także wiele dinozaurów. Jednym z najbardziej znanych odkryć były szczątki protoceratopsa i drapieżnego welociraptora, zachowane w chwili walki – jakby czas nagle się zatrzymał.

Ale Zofia szczególnie interesowała się ssakami żyjącymi w czasach dinozaurów. Podczas wypraw udało się znaleźć aż około 180 ich czaszek! Wśród nich były m.in. wieloguzkowce – dawne roślinożerne ssaki, które dziś już nie istnieją. Dzięki tym odkryciom powstała jedna z najważniejszych kolekcji prehistorycznych zwierząt na świecie. Również dzięki jej badaniom naukowcy odkryli, że ssaki zaczęły rozwijać się dużo wcześniej niż sądzono!

Co po sobie zostawiła Zofia?

Odkrycia Zofii Kielan-Jaworowskiej nie kończyły się w momencie znalezienia skamieniałości. Znalezione przez nią okazy trafiały do naukowców z różnych krajów, którzy dokładnie je badali i opisywali. Co więcej  –  wiele z nich jest analizowanych do dziś przez młodsze pokolenia paleontologów, które wciąż odkrywają nowe informacje o dawnym życiu na Ziemi.

W uznaniu jej ogromnych zasług badacze z całego świata nadawali nowym gatunkom nazwy związane z jej imieniem. W ten sposób powstały takie nazwy jak Kielanodonta, Zofiabaatar czy Zofiagalea. To wyjątkowy sposób, by podziękować naukowcowi — jego imię na zawsze zostaje zapisane w historii nauki.

Jej historia pokazuje, że nauka to nie tylko badania – to odkrywanie nieznanego, wielka przygoda i możliwość zajrzenia w świat sprzed milionów lat.

Wystawy paleontologiczne czyli spacer między ogromnymi dinozaurami

Zofia nie zatrzymywała swoich odkryć tylko dla naukowców. Chciała, żeby każdy mógł zobaczyć, jak fascynujący był świat dinozaurów i dawnych zwierząt. Organizowała więc wystawy paleontologiczne, które przyciągały tłumy ciekawskich.

Już w 1968 roku w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie można było podziwiać wystawę „Dinozaury z pustyni Gobi”, a kilka lat później w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym w Chorzowie powstała gigantyczna ekspozycja „Kotlina Dinozaurów” – tam odtworzono 16 dinozaurów w naturalnej wielkości, bazując na szczątkach odkrytych na pustyni Gobi. W 1985 roku, kiedy w Instytucie Paleobiologii powstał nowy dział Muzeum Ewolucji, Zofia przygotowała wystawę „Ewolucja na lądach”, pokazującą, jak życie na naszej planecie zmieniało się przez miliony lat.

Cechy, które prowadzą do wielkich odkryć

To wszystko nie wydarzyło się przypadkiem. Zofia Kielan-Jaworowska była osobą bardzo pracowitą i sumienną. Kiedy coś zaczynała, zawsze starała się zrobić to jak najlepiej. Potrafiła też świetnie współpracować z innymi i miała talent organizatorski. To dzięki temu udało jej się zebrać grupę naukowców i wspólnie wyruszyć na wielkie wyprawy, takie jak te na pustynię Gobi.

Jej historia pokazuje, że ważne są nie tylko marzenia, ale też wytrwałość, ciekawość świata i umiejętność działania razem z innymi. To właśnie takie cechy pomagają odkrywać wielkie rzeczy – nawet te ukryte w skałach sprzed milionów lat.

Stwórz własną skamieniałość – karta pracy

A gdyby zamiast szukać śladów dawnych stworzeń w książkach… zrobić je w klasie lub w domu? Dzięki karcie pracy Centrum EduFun możecie poczuć się jak prawdziwy paleontolog i zrobić własną skamieniałość! Choć te prawdziwe powstają przez miliony lat, Wy zrobicie je w kilka chwil! :)

Czego będziecie potrzebować? Plasteliny w kolorach „skalnych” (np. brąz, szarość), małych przedmiotów do odciskania – liści, muszelek, makaronu albo małych zabawek (na przykład dinozaurów) – oraz patyczka lub wykałaczki, żeby dorysować szczegóły. Możecie też użyć mąki lub piasku, żeby odcisk wyglądał jeszcze bardziej realistycznie.

Jak to zrobić krok po kroku:

1. Na karcie pracy wylep kształt skały grubym kawałkiem plasteliny (0,5–1 cm) – to będzie Twoja „skała”.
2. Wciśnij w nią wybrane przedmioty: liść jako skamieniałość rośliny, muszelka jak skarb z pradawnego morza, dinozaur jako ślad łapy lub skóry, makaron jako odcisk kości lub trylobita.
3. Delikatnie wyjmij przedmiot i dorysuj linie lub pęknięcia skały wykałaczką.
4. (Opcjonalnie) Posyp plastelinę mąką lub piaskiem i wklep lekko palcem – będzie wyglądać jak prawdziwa skamieniałość!

Nie zapomnij podpisać swojego znaleziska i nadać mu własną nazwę :)

Jak wykorzystać kartę pracy w szkole lub przedszkolu?

• Zróbcie „Muzeum w klasie” – każde dziecko prezentuje swoją skamieniałość.
• Zagrajcie w „Zgadnij, co to” – odciski innych dzieci do odgadywania.

Warto odwiedzić - Muzeum Ewolucji w Warszawie

Jeśli chcesz zobaczyć na własne oczy to, co odkryła Zofia Kielan-Jaworowska, warto wybrać się do Muzeum Ewolucji znajdującego się w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. To miejsce jest jak wehikuł czasu – wchodząc do sal muzeum, możesz poczuć się jak prawdziwy odkrywca!

Największą atrakcją muzeum jest ogromny szkielet roślinożernego dinozaura opistocelikaudii, którego głowa kiedyś nosiła nazwę nemegtozaura, bo znaleziono ją kilka kilometrów dalej – dziś naukowcy uważają, że to jedno zwierzę. W tej samej sali można zobaczyć skamieniałe jaja dinozaurów, kości pancernych gadów oraz drobne czaszki pierwszych ssaków, które żyły w cieniu dinozaurów.

Nie można przegapić też drapieżnych dinozaurów – największe wrażenie robi tarbozaur, krewniak T. rexa, pokazany w nowoczesnej pochylonej pozie i w dawnej „pozie kangura”. Najbardziej zagadkowym eksponatem jest deinocheir – przez wiele lat znany tylko z ogromnych przednich łap, dopiero w 2014 roku poznano całe zwierzę.

W Muzeum Ewolucji możesz więc nie tylko zobaczyć dinozaury i ssaki odkryte przez Zofię Kielan-Jaworowską, ale też poczuć dreszcz prawdziwej przygody naukowej – jakbyś sam wyruszył na pustynię Gobi w poszukiwaniu skamieniałości.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ -> www.muzeumewolucji.pl

 

Ciekawostki

• Zofia była jedną z pierwszych kobiet, które prowadziły tak wielkie wyprawy naukowe!
• Nazywano ją czasem „Indiana Jones w spódnicy”!
• Odkryła wiele nowych gatunków zwierząt sprzed milionów lat
• Pracowała z naukowcami z całego świata
• Jej odkrycia zmieniły sposób myślenia o początkach ssaków

 

 

Wiosenne bingo przyrodnicze 

Wiosenne bingo przyrodnicze do pobrania:

 

Pierwsze oznaki wiosny zaczynają się wcześniej niż myślimy

Choć kalendarzowa wiosna rozpoczyna się 21 marca, to przyroda wcale nie czeka na oficjalną datę. Jej przygotowania zaczynają się znacznie wcześniej – często wtedy, gdy wokół wciąż leży śnieg, a poranki są mroźne. W naturze zmiany zachodzą powoli, niemal niezauważalnie. Pąki drzew nabrzmiewają, ptaki zmieniają ton śpiewu, światło staje się inne. Wiosna nie przychodzi jednego dnia. Ona nadchodzi etapami. A my możemy nauczyć się ją dostrzegać.

Gra, która uczy patrzeć uważniej

A gdyby zamiast „szukać wiosny”, po prostu… zagrać w nią? Wiosenne bingo to prosta zabawa obserwacyjna, która zachęca dzieci (i dorosłych!) do wyjścia na spacer, zatrzymania się i zauważenia drobnych sygnałów zmiany pory roku. Zasada jest prosta: podczas spaceru lub codziennych obserwacji zaznaczamy to, co udało się zobaczyć, usłyszeć albo poczuć. Jedna linia? Bingo! Cała plansza? Supermoc uważności odblokowana. Wiosenne bingo to pomysł do wykorzystania zarówno w czasie wiosennych rodzinnych spacerów, jak i w szkole czy przedszkolu.

• uczy uważności i cierpliwości,
• rozwija ciekawość i samodzielne myślenie,
• pokazuje, że przyroda zmienia się krok po kroku,
• nie wymaga specjalnych pomocy ani dalekich wycieczek,
• sprawia, że nauka staje się zabawą i przygodą.

   

Jak wykorzystać wiosenne bingo w szkole i przedszkolu?

• jako zadanie na spacer lub lekcję w terenie,
• jako wyzwanie tygodnia (kto zbierze najwięcej obserwacji?),
• jako punkt wyjścia do rozmów o porach roku, wodzie, ptakach i roślinach,
• jako element projektu przyrodniczego lub dziennika obserwacji.

Można rysować, zapisywać daty, robić zdjęcia (!) albo wracać do tych samych miejsc co kilka dni i porównywać zmiany. Dla dzieci to gra. Dla dorosłych – okazja, by zwolnić i zobaczyć więcej. A zobaczyć można sporo – każdy miesiąc przynosi coś nowego. Oto kilka wskazówek – mała ściągawka do obserwacji każdego miesiąca.  

Od przedwiośnia do pełni zieleni

Wiosna nie zaczyna się jednego dnia. Przychodzi etapami – czasem nieśmiało, czasem z rozmachem. Wiosenne bingo to świetny sposób, by ją zauważać, a nie tylko czekać.   Luty – pierwsze sygnały Choć kalendarzowa zima trwa, przyroda zaczyna się przygotowywać do zmian:

• Wawrzynek wilczełyko – jeden z najbardziej zaskakujących zwiastunów wiosny. Kwitnie od lutego (a czasem nawet w styczniu), różowymi, pachnącymi kwiatami na nagich pędach.
• Leszczyna i olsza zaczynają pylić – alergicy często wiedzą pierwsi ;)
• Pąki drzew minimalnie nabrzmiewają – jeszcze zamknięte, ale już „w gotowości”.
• Gołębie rozpoczynają toki: loty pokazowe, gruchanie, nadymanie piersi. To znak, że zaczynają myśleć o powiększeniu ptasiej rodziny.
• Mchy i trawy zielenieją po odwilżach.
• Pojawiają się żurawie, skowronki i czajki.
• Dni wyraźnie się wydłużają, a w powietrzu pojawia się pierwszy zapach mokrej ziemi.

  Marzec – przyroda przyspiesza

• Kwitną przebiśniegi, krokusy, śnieżyce
• Przy drogach i skarpach pojawia się podbiał
• Wierzby pokrywają się puszystymi baziami
• Wracają ptaki: bociany (pierwsze osobniki), szpaki, kopciuszki, świergotki łąkowe
• W słoneczne dni pojawiają się pszczoły i trzmiele
• Kwitną forsycje – prawdziwy „złoty sygnał” wiosny

Kwiecień – rusza pełną parą

• Lasy wypełniają się zawilcami, przylaszczkami, fiołkami
• Rozwijają się liście brzóz i klonów
• Kwitną wiśnie i śliwy
• Trawa wyraźnie rośnie, krajobraz zmienia kolor z brązowego na jasnozielony

  Maj – pełnia wiosny

• Kwitną jabłonie, kasztanowce, bzy, magnolie
• Łąki pokrywają się żółtym dywanem mniszka lekarskiego
• Lasy robią się jasnozielone
• Wszystkie gatunki lęgowe są już na miejscu
• Poranki i wieczory wypełnia intensywny śpiew ptaków
• Pojawiają się pisklęta

 

Wiosenne bingo z Centrum EduFun

Wiosna to proces. A obserwowanie go krok po kroku to jedna z najlepszych lekcji przyrody – dla dzieci i dorosłych. W Centrum EduFun wierzymy, że najlepsza nauka odbywa się przez działanie i doświadczenie. Wiosenne bingo to nasza zachęta do wyjścia w teren, obserwowania przyrody krok po kroku i uczenia się przez zabawę.

WIOSENNE BINGO PRZYRODNICZE DO POBRANIA:

DLA DZIECI STARSZYCH (KLIK) DLA DZIECI MŁODSZYCH (KLIK)    

 

Zapraszamy nauczycieli na bezpłatne szkolenia „Wodoodporni – kropla wiedzy”

 

Trwa rekrutacja do bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli i kadry szkolnej, realizowanych w ramach projektu edukacyjnego „Wodoodporni – kropla wiedzy. Jak zbudować odporność, ratując wodę”. To wyjątkowa okazja, by w praktyczny sposób wzmocnić kompetencje nauczycieli i przekształcić szkołę w niebiesko-zieloną wyspę odporności na kryzysy klimatyczne.

W ramach projektu:

1. Przyjeżdżamy bezpośrednio do Państwa placówki i prowadzimy warsztaty na miejscu.
2. Nauczyciel podnosi swoje kompetencje w zakresie edukacji klimatyczno-wodnej.
3. Szkolenia są prowadzone przez wyspecjalizowanych trenerów, którzy pracują w oparciu o nowoczesne materiały multimedialne i narzędzia cyfrowe.
4. Zajęcia odbywają się zarówno w formie tradycyjnych warsztatów na żywo, jak i w formule online.
5. Uczestnicy poznają konkretne rozwiązania, które mogą wdrożyć w swojej szkole:

• • od prostych działań oszczędzania wody,
  • przez organizację mikroprojektów uczniowskich,
  • aż po tworzenie zielono-niebieskiej infrastruktury, takiej jak ogrody deszczowe czy szkolne grządki.
    
    

Kto może skorzystać z zajęć?

Program został przygotowany z myślą o nauczycielach klas IV–VIII, dyrektorach oraz pracownikach szkół z województw: podkarpackiego, podlaskiego i lubelskiego, którzy chcą rozwijać kompetencje związane z ochroną zasobów wodnych, adaptacją do zmian klimatu i wdrażaniem działań proekologicznych w szkołach.
Zapraszamy aż 500 nauczycieli do wzięcia udziału w bezpłatnych szkoleniach, podnoszących kwalifikacje.

Uczestnicy otrzymają:

• nowoczesne materiały dydaktyczne,
• scenariusze lekcji i eksperymentów,
• propozycje działań, które szkoła może wdrożyć od razu (ogrody deszczowe, łapanie deszczówki, minilaboratoria terenowe).
• Dodatkowo każdy uczestnik otrzyma dostęp do nowoczesnej platformy edukacyjnej z materiałami do wykorzystania w codziennej pracy. Znajdą się tam m.in. filmy, scenariusze zajęć, prezentacje, przykłady doświadczeń oraz inspiracje do prowadzenia lekcji i projektów terenowych.
  
  

Jak zgłosić szkołę?

Wystarczy wypełnić krótki formularz zgłoszeniowy. O udziale decyduje kolejność zgłoszeń, a warsztaty realizowane są do wyczerpania puli miejsc.
Czekamy na Państwa szkołę!

ZAPISZ SZKOŁĘ DO PROJEKTU –> FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY 

Więcej informacji o projekcie znajdą Państwo tutaj -> INFORMACJE O PROJEKCE 
Realizatorem projektu jest Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju
Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027 (FENX.02.04) i obejmuje szkoły z województw: podkarpackiego, podlaskiego i lubelskiego.
Dołącz do projektu i wspólnie budujmy szkoły odporne na wyzwania klimatyczne. Czekamy na Twoją szkołę!

Cieszymy się, że jako Centrum EduFun możemy być częścią tego przedsięwzięcia :)

Czy i jak uczyć o energetyce jądrowej?

Nauczycielu! Pobierz bezpłatną publikację o energetyce jądrowej do wykorzystania na swojej lekcji:

Artykuł jest pierwszym z serii trzech materiałów o energetyce jądrowej.

Czyli jak nie bać się rozmawiać z dziećmi o atomie

„Proszę pani, a u nas naprawdę będzie taka elektrownia jak w Czarnobylu?"

Wyobraź sobie, że to pytanie pada akurat wtedy, gdy najmniej się go spodziewasz - na przerwie, przy szatni, między jednym dzwonkiem a drugim. Nie masz przygotowanej prezentacji, nie masz pod ręką wykresu. Masz tylko kilkanaście sekund i kilkanaścioro oczu wpatrzonych w Ciebie.

Dla ucznia to zwykła ciekawość - być może usłyszał coś w domu, może obiło mu się o uszy słowo "Czarnobyl" przy okazji jakiegoś serialu. Dla Ciebie to moment, który może pójść w dwie strony: możesz to pytanie zbyć albo zamienić w lekcję, która zostanie w pamięci na długo.

Dlaczego akurat teraz

Polska buduje swoją pierwszą elektrownię jądrową. To już nie jest temat z podręcznika do fizyki dla licealistów zainteresowanych nauką - to temat, który prędzej czy później pojawi się w każdej szkole, bo dzieci słyszą o nim w wiadomościach, od rodziców, w mediach społecznościowych. Problem w tym, że internet uczy skrótami, a skróty przy energetyce jądrowej zwykle oznaczają katastroficzne obrazki sprzed czterech dekad.

I tu wchodzi nauczyciel. Nie musisz być fizykiem jądrowym, żeby dobrze poprowadzić ten temat - musisz tylko wiedzieć, jak dopasować go do wieku uczniów i mieć w zanadrzu kilka rzetelnych odpowiedzi na trudne pytania.

Nie każdej klasie mów to samo

Sześciolatkowi nie tłumaczysz rozszczepienia jądra atomu - tłumaczysz, skąd bierze się prąd w gniazdku. Ósmoklasista, który już wie, co to atom, jest gotowy na pierwszy kontakt z promieniotwórczością. A licealista? Jego można już zaprosić do prawdziwej debaty - z argumentami, danymi i miejscem na własne zdanie.

Sztuka polega na tym, żeby nie przeskoczyć etapów i nie zamienić lekcji przyrody w wykład akademicki - ani odwrotnie, nie spłycić tematu do "atom to coś niebezpiecznego, nie ruszajmy tego".

Gotowy plan na 45 minut

W naszym materiale znajdziesz konkretny scenariusz lekcji - z pytaniem otwierającym, prostymi eksperymentami poglądowymi (tak, da się to zrobić bez laboratorium!), pracą w grupach i debatą na koniec. Do tego tabelę z najtrudniejszymi pytaniami uczniów i gotowymi, rzetelnymi odpowiedziami, żebyś nigdy nie został/-a z niczym w ręku na korytarzu.

To dopiero pierwszy odcinek serii. Już wkrótce pokażemy Wam kolejne scenariusze - dla różnych przedmiotów i etapów edukacyjnych. Bo o atomie da się uczyć ciekawie, rzetelnie i bez strachu - trzeba tylko wiedzieć, jak zacząć.

Informacja o realizacji projektu

Firma INTER_EDU Dawid Kubacki realizuje projekt:

Tytuł projektu: Mobilna wystawa uruchomiona przez DAWID KUBACKI INTER_EDU (woj. pomorskie)

Numer umowy: KPOD.01.03-IW.01-A182/24-00

Projekt jest realizowany w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), Priorytet: Odporność i konkurencyjność gospodarki – część grantowa, Działanie: A1.2.1 Inwestycje dla przedsiębiorstw.

Okres realizacji: 01.11.2024 – 31.03.2026

Cel projektu

Celem projektu jest uruchomienie nowej, innowacyjnej usługi w postaci mobilnej, interaktywnej wystawy edukacyjnej, prezentującej najnowsze rozwiązania w obszarze:

• sztucznej inteligencji (AI),
• robotyzacji,
• technologii przyszłości.

Projekt odpowiada na dynamiczne zmiany technologiczne oraz rosnące znaczenie kompetencji cyfrowych w społeczeństwie.

Opis przedsięwzięcia

W ramach projektu powstanie Mobilne Centrum Nauki AI i Robotyzacji, które będzie prezentowane na terenie całej Polski. Wystawa będzie miała charakter interaktywny i umożliwi uczestnikom:

• bezpośredni kontakt z nowoczesnymi robotami,
• poznanie zastosowań AI w życiu codziennym i biznesie,
• udział w warsztatach i pokazach technologicznych,
• refleksję nad przyszłością pracy i edukacji.

Wystawa zostanie podzielona na tematyczne strefy, m.in.:

• AI w codziennym życiu
• robotyka w przemyśle
• edukacja przyszłości
• przyszłość rynku pracy

Zakres wsparcia

Dzięki dofinansowaniu projekt obejmuje m.in.:

• zakup 33 nowoczesnych robotów i urządzeń opartych o AI,
• opracowanie scenariusza wystawy,
• przygotowanie interaktywnych stref edukacyjnych,
• realizację szkoleń z zakresu sztucznej inteligencji,
• wdrożenie nowej usługi na rynek.

Grupa docelowa

Projekt skierowany jest do szerokiego grona odbiorców:

• dzieci i młodzieży,
• szkół i placówek edukacyjnych,
• rodzin,
• firm i instytucji,
• wszystkich zainteresowanych nowymi technologiami.

Efekty projektu

Realizacja przedsięwzięcia przyczyni się do:

• zwiększenia dostępności edukacji technologicznej,
• popularyzacji wiedzy o AI i robotyzacji,
• rozwoju kompetencji przyszłości,
• zwiększenia odporności przedsiębiorstwa na sytuacje kryzysowe,
• rozszerzenia działalności firmy o nowoczesne usługi mobilne.

Dofinansowanie 531 279,34 zł. 

Mobilne Centrum Nauki AI i Robotyzacji można zamówić do swojej placówki od 31 marca 2026 r. Zapraszamy!

Projekt współfinansowany jest ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). 

 

Razem po energię i uśmiech!
Finał 8. edycji Drużyny Energii już za nami - zobacz, kto zdobył puchar!

To był dzień pełen emocji, sportowych wyzwań i dobrej energii! 24 czerwca w Gdańsku spotkało się pięć najlepszych szkół z całej Polski, które zakwalifikowały się do wielkiego finału Drużyny Energii. Na boisku zameldowali się uczniowie z Bieganowa (k. Poznania), Olsztyna, Porzecza (k. Kielc), Tczewa i Tomaszowa Mazowieckiego – wszyscy gotowi, by dać z siebie wszystko i zawalczyć o puchar pełen pozytywnej energii!
Atmosfera? Gorąca! Rywalizacja? Zdrowa i z uśmiechem! A emocje? Sięgały zenitu, zwłaszcza że zawodnikom kibicowali znani ambasadorzy – m.in. Anna Rogowska, Piotr Gruszka czy Jan „Tatar” Tatarowicz. Poza sportowymi zmaganiami uczniowie mieli też okazję odwiedzić ciekawe miejsca w Trójmieście, takie jak Teatr Szekspirowski czy ekologiczne centrum edukacyjne.

Czym jest Drużyna Energii?

To projekt, który od lat angażuje całe szkolne społeczności – nauczycieli, uczniów i rodziców – do wspólnej zabawy przez ruch. Zadanie jest proste: szkoły wykonują ćwiczenia przygotowane przez sportowych ambasadorów, a im więcej osób się zaangażuje, tym większa szansa na udział w finale. W tym roku w projekcie aktywnie uczestniczyło ponad 200 szkół i aż 20 tysięcy uczniów!
Wielkim finałem był sportowy turniej, w którym spotkały się najlepsze drużyny z całego kraju. Było intensywnie, radośnie i naprawdę inspirująco.

Sportowe emocje i ogromna dawka dobrej energii

Tegoroczny finał odbył się w gdańskiej Ergo Arenie i trwał aż cztery godziny. Na torach przeszkód, inspirowanych różnymi dyscyplinami sportu, każda z drużyn dawała z siebie wszystko. Liczyła się nie tylko siła i wytrzymałość, ale też współpraca i zgranie zespołu. Emocje udzielały się wszystkim – zarówno zawodnikom, jak i kibicom!
Każda reprezentacja składała się z 20 uczniów (po 10 dziewczynek i chłopców z klas 4–7), a ich drużynami opiekowali się kapitanowie przypisani do symbolicznych żywiołów: wody, wiatru, ziemi, słońca oraz wyjątkowej „Drużyny Serca”, która reprezentowała wspólnotę, empatię i pozytywną energię płynącą ze współpracy.

Chcecie zobaczyć, jak się bawiliśmy?

 

Ambasadorzy, którzy inspirują

Wśród ambasadorów 8. edycji znaleźli się m.in.:
• Piotr Gruszka – legenda siatkówki
• Anna Rogowska – medalistka olimpijska
• Kamil „Kaluch” Kaliński – esportowiec i YouTuber
• Jan „Tatar” Tatarowicz – zwycięzca Ninja Warrior Polska
• Hanna Maliszewska – rugbystka i reprezentantka Polski
• Kacper „Kacpa” Lachowicz – promotor koszykówki
• oraz wielu innych inspirujących liderów

I miejsce dla... SP 12 z Tczewa!

To właśnie oni sięgnęli po Puchar Drużyny Energii! Drużyna ze Szkoły Podstawowej nr 12 w Tczewie zachwyciła wszystkich świetnym przygotowaniem, sportową postawą i niesamowitym zgraniem zespołu. Na kolejnych miejscach uplasowały się:
2. SP nr 8 w Tomaszowie Mazowieckim
3. SP nr 29 w Olsztynie
4. SP w Porzeczu
5. SP w Bieganowie
Ale pamiętajmy – sam udział w finale to już ogromne osiągnięcie! Każda z tych szkół otrzymała bon o wartości 15 tysięcy złotych na sprzęt sportowy. To inwestycja w zdrowie, aktywność i uśmiechy uczniów.

Sport, edukacja i wspólna zabawa

Dzień przed zawodami młodzi sportowcy wzięli udział w lekcjach pokazowych rugby i biegów przeszkodowych, a potem poznawali Trójmiasto i uczestniczyli w warsztatach ekologicznych. Połączenie sportu z edukacją i integracją to przepis na naprawdę udany finał.

Sukces na wielu poziomach

W tegorocznej edycji udział wzięło ponad 400 szkół, a 100 z nich otrzymało nagrody specjalne za wyjątkowe zgłoszenia – w tym stroje sportowe takie jak noszą ambasadorzy projektu. Łącznie uczniowie wykonali niemal 200 tysięcy ćwiczeń – imponujące, prawda?

Cieszymy się, że jako Centrum EduFun mogliśmy być częścią tego pięknego przedsięwzięcia :)